Zout!

Zout is een bijzonder ingrediënt. We gebruiken het om ons eten om meer smaak te geven en om bederft tegen te gaan. Zoutwinning is door de eeuwen heen een belangrijke handelswaar geweest en het is zelfs als betaalmiddel gebruikt door Romeinse soldaten. In onze taal kennen we veel uitdrukkingen en gezegden met zout. Dat is niet zo gek, we hebben van nature behoefte aan zout. Ons taalgebruik over zout is dan ook veelzeggend.

Even voorstellen: zout
Bewust en met aandacht koken met al je zintuigen, ik wens je toe dat je daar steeds meer van kan genieten! We beginnen dan ook dan ook met een zintuiglijke kennismaking met zout.

Welk soort (of welke soorten zout) heb jij in huis? Zout kan wit zijn (het pure en gezuiverde keukenzout) of het kan een grauwe, grijze, gele of zelfs een roze kleur hebben (bijvoorbeeld Himalaya zout). Kijk er maar eens naar en wrijf het zout tussen je vingers. Voel hoe hard het zout is, voel hoe scherp het aanvoelt.

Na een tijdje begint het zout “in je houd te vreten”. Zout is een mineraal dat zelf geen actieve beweging heeft. Zout onttrekt vocht en breekt daardoor weefsels af. Dat kun je goed voelen. Was na deze eerste kennismaking goed je handen, als je wilt dat het “inbranden” van het zout in je huid stopt.

Zout 2

“Heb je het ooit zo zout gegeten?”
Zout is een smaakmaker bij uitstek: Met zout kun je de andere smaken beter tot zijn recht laten komen en zout versterkt de smaken die in je gerecht aanwezig zijn. Zout is heel sterk wakker makend! Zonder zout is het leven flauw. Je kunt er ook snel te veel van eten. Heb je eenmaal te veel zout in je gerecht gestrooid, dan is er weinig wat je kan doen om dit te herstellen. Hooguit kun je het gerecht verdunnen. Helaas blijft er van de smaak dan weinig over. Een koekje dat heel zoet of te zoet is, daar kun je misschien nog van blijven eten. Maar veel te zout: dat gaat helaas niet lukken.

“De ongezouten waarheid”
Wikipedia omschrijft “zout” als volgt: “Zout is een van de vijf smaken, naast zoet, zuur, bitter en umami. De voornaamste zoute smaken zijn natriumchloride (keukenzout), kaliumchloride, ammoniumchloride(salmiak) en lithiumchloride. Deze stoffen vervallen in ionen in het speeksel en de Na+ en Li+ ionen veranderen de lading in de receptorcellen in de tong om zo een reactie op gang te brengen.”

Zout 1

 

Wikipedia omschrijft keukenzout als volgt: “Keukenzout (de triviale naam voor natriumchloride of NaCl) is bij kamertemperatuur een witte kristallijne stof met een kubische kristalvorm, die goed oplosbaar is in water (het mengsel van zout en water wordt ook wel pekel genoemd). Het is het voorbeeld bij uitstek van wat in chemische termen een zout heet.”

 
Zout is de belangrijkste bron van natrium in je voeding. Zo heeft natrium een rol in het regelen van je vochtbalans, het regelen van de bloeddruk en een goede werking van spier- en zenuwcellen. Een belangrijke stof dus, maar het komt zelden voor dat je er te weinig van binnen krijgt.

Te veel natrium heeft echter schadelijke effecten op je lichaam. Het advies van het voedingscentrum is maximaal 6 gram zout per dag. Een afgestreken teaspoon (Amerikaans maatschepje) is ongeveer 7,5 gram keukenzout. Wil je hier meer over lezen? Kijk dan op de site van het Voedingscentrum.

“Een zak zout met iemand gegeten hebben”
Een mooie uitdrukking om mee aan te geven dat je heel lang kent. Nog niet zo lang geleden, in grootmoeders tijd, aten we nog niet zo veel kant- en klare bewerkte producten. Het zoutgebruik lag in die tijd veel lager dan tegenwoordig. Het duurde dus wel een tijdje voordat je samen met iemand een zak zout opgegeten had.

Van alle zout dat we eten komt slecht een deel in het zoutvaatje. Ongemerkt eet je meer zout via brood en kaas, vleesbeleg (afhankelijk van de soort), kruidenmengsels, sauzen, soepen, Ook zoete voedingsmiddelen kunnen zout bevatten.

Vooral met kant- en klaar producten, hartige snacks, zoutjes, chips en bouillonblokjes kun je veel zout binnen krijgen. Als je deze categorie producten weinig eet, dan hoef je niet direct bang te zijn voor het zoutvaatje. Ben je gewend aan veel zout, dan is dan proef je echter vooral zout en “verpest” het je smaakgevoeligheid. Een goede reden dus om het zoutgebruik een beetje te beperken.

Zout in de keuken
Zout gebruik je om je eten op smaak te maken. Zout kan smaken tot hun recht laten komen zonder de aandacht op zichzelf te vestigen. Als je zout proeft, dan zit er te veel in. Wist je dat een beetje zout de zoete smaak naar boven haalt en maakt dat je gerecht zoeter gaat smaken? Zout kan ook een bittere smaak verminderen.

Als je aan een gerecht zout toevoegt, dan doe je dat bij voorkeur met mate. Je kunt later nog zout toevoegen. Eenmaal te zout is er weinig wat je kunt doen om je gerecht te proeven.

TIP: Je went aan een zoute smaak. Heb je een paar keer zout toegevoegd en geproefd, laat dan het gerecht even rusten en neem een glas water. Proef dan opnieuw of het op smaakt is. Grote kans dat het nu zouter smaakt dan je je bewust was na de vorige proeven!

“Zout in de wond wrijven”
Zout heeft een aantal bijzondere eigenschappen. De uitdrukking “zout in de wond wrijven” geeft heel beeldend aan wat zout doet: het onttrekt vocht en breek structuren af. Door deze eigenschap zorgt het zout er voor dat voedsel langer bewaard kan worden, bijvoorbeeld bij het inmaken van snijbonen en het maken van gefermenteerde producten als zuurkool. Rauwe groentes worden door het inwrijven met zout zachter. Zout geeft belangrijke toevoeging bij fermentaties

Minder zout en meer smaak! Hoe dan?
Zoals gezegd: Je went aan het gebruik van veel zout,  en daarbij neemt je gevoeligheid voor andere smaken af. Dat is jammer van de aandacht die je hebt besteed aan het klaarmaken van je maaltijd. Ook geniet je daardoor minder van je eten. Naast gezondheidsredenen een goede reden om slim om te gaan met zoutgebruik. Oftewel: minder zout, meer smaak!

Drie tips voor meer smaak met minder zout:

Tip 1. Kies voor pure, verse producten uit het seizoen. Kies gewassen die de tijd heeft gehad om in hun eigen tempo te groeien en. De smaak van je gerecht zit daarmee in de basis. De ingrediënten hebben van zichzelf al smaak en aroma. Daar kun je dan zelf nog iets aan toevoegen, om de eigenheid van de smaken beter tot zijn recht te laten komen.

Tip 2. Kook met aandacht. Door met aandacht te koken proef je beter. In plaats van de automatische zoutpot, kun je zo bewuster kiezen voor het toevoegen voor andere smaakmakers. Ruik en proef of je gerecht op smaak is. Bedenk wat het nodig is om je gerecht op smaak te maken: kruiden, specerijen, een beetje zuur, zoet, bitter of umami hebben meestal een beter effect dan het toevoegen van extra zout.

Tip 3: Meng je kruidenmengsels zelf. Kant- en klare kruidenmengsels bevatten meestal veel zout. Meng je de kruiden zelf kun je zelf kiezen hoeveel zout je gebruikt. Door zelf te mengen zie je wat je in je eten doet. Ook is het een mooie manier om de smaak en gebruik van kruiden te leren kennen.

In artikel van het voedingscentrum vind je een aantal voorbeelden van kruidenmengsels die je makkelijk zelf kunt samenstellen.

Ben je gek op currys? Met deze blog van Cathy Verschoor van (K)eet Mee maak je het voortaan helemaal zelf.

Met deze recepten van de Groene Kookacadenmie maak je zelf vegetarische bouillonpasta en smaakvolle zoutloze basis groentebouillon.  Met deze recepten maak je je eigen bouillon met kruiden en veel vers groente.

Smaakzin, reukzin, kleurzin en tastzin
Zout kun je strooien, maar je kunt ook denken aan zoute ingrediënten. Er zijn mooie smaakmakers die je eten smaak en pit geven. En het is meer dan dat: behalve smaak voegen ze ook nog kleur, geur en structuur aan je gerecht toe. Zo valt er aan je gerecht meer te beleven!

Je kunt hierbij denken aan:

Smaakzin en verbeeldingszin  – spelen met smaak
In een smaakvol gerecht zijn alle basissmaken aanwezig. Zoet, zuur, bitter, umami en zout. Wat er nodig is om de smaak van je gerecht af te maken, is vooral een kwestie van uitproberen, je laten verrassen en ervaring op doen.

Oefening:
Daag jezelf uit en pak niet automatisch het zoutvaatje als je gerecht niet helemaal smaakt zoals je dat graag wilt.

  • Probeer je in je hoofd voor te stellen hoe de smaak veranderd als je een bepaalde smaak toevoegt. Ruik aan het ingrediënt dat je toevoegt.
  • Bedenk van te voren hoeveel je ongeveer wilt toevoegen.
  • Na het toevoegen ga je proeven en vergelijken.
  • Is het resultaat wat je er van verwacht had?

Op basis van ervaring ga je steeds beter inschatten wat je gerecht nodig heeft. In het begin is het wellicht wat onwennig, maar je zult zien dat je gaande weg steeds meer gevoel krijgt bij het gebruik van kruiden, specerijen en andere smaakmakers. Je gaat je je in de keuken steeds vrijer voelen, je gerechten gaan beter smaken en je gaat steeds met je gevoel te volgen bij het koken. Verras jezelf! Koken wordt zo steeds meer een leuke ontspannen bezigheid waar je veel plezier uit kunt halen.

In het begin is het wellicht wat onwennig, maar je zult zien dat je gaande weg steeds meer gevoel krijgt bij het gebruik van kruiden, specerijen en andere smaakmakers. Je gaat je je in de keuken steeds vrijer voelen, je gerechten gaan beter smaken en je gaat steeds met je gevoel te volgen bij het koken. Verras jezelf! Koken wordt zo steeds meer een leuke ontspannen bezigheid waar je veel plezier uit kunt halen.

Tot slot: zelf meer ontdekken over zout?
Over zout valt nog zo veel meer te lezen en zo veel meer te ontdekken!

Gevonden in de boekenkast
Mark Kurlansky schreef er een boeiend boek over: Zout, een wereldgeschiedenis. Zout heeft onze beschaving gevormd.” Mark Kurlansky voert je mee langs een stoet van ontdekkingsreizigers, handelaren, schrijvers, koks en natuurlijk vissers wier leven met de zee en de kabeljauwvangst verbonden was.

Snuffelen op internet
Op de pagina Zoutkristallen.nl van AkzoNobel vind je alles over zout en zoutwinning. Deze pagina is informaties en ook leuk voor de jeugd en kinderen. Zoek je informatie voor je spreekbeurt: op deze pagina kan je speurtocht beginnen!

Zoutmuseum
Heb je zin om er op uit te gaan dan is een bezoekje aan het zoutmuseum een aanrader. Dit museum, gelegen in het centrum van Delden, ontdek je van alles over de geschiedenis van zout. In 1886 werd in de tuinen van kasteel Twickel bij Delden zout in de bodem aangetroffen. In het Zoutmuseum ontdekt je wat men vroeger met zout deed en waarom het nu nog steeds belangrijk voor ons is.

Zout 2

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s